چابهار - زاهدان پروژه ای که گرفتار تغییر مکرر وعده های صادق است
به گزارش فراز برج، جنگ 40 روزه و محدودیت های دریایی، لزوم توسعه کریدورهای جایگزین را بیشتر از گذشته آشکار کرد؛ با این وجود، راه آهن راهبردی چابهار - زاهدان همچنان میان وعده های مکرر افتتاح بلاتکلیف مانده است.
به گزارش فراز برج به نقل از مهر، تحولات امنیتی و اقتصادی اخیر منطقه و تجربه محدودیت های اعمال شده بر مسیرهای دریایی جنوب ایران، بار دیگر اهمیت موقعیت جغرافیایی و ظرفیتهای ژئوپلیتیکی کشور را در معادلات تجارت و حمل و نقل بین المللی به معرض نمایش گذاشته است. جنگ ۴۰ روزه و اعمال محدودیت و محاصره دریایی از طرف آمریکا در جنوب ایران، نشان داد که اتکای صرف به مسیرهای محدود حمل و نقل و تجارت خارجی تا چه اندازه می تواند اقتصاد کشورها را در معرض فشارهای سیاسی و امنیتی قرار دهد.
در چنین شرایطی، توسعه مسیرهای جایگزین، تکمیل زیرساخت های راهبردی و ایجاد شبکه های متنوع حمل و نقل، دیگر فقط یک برنامه عمرانی یا اقتصادی نیست، بلکه به ضرورتی برای صیانت از منافع ملی و کاهش آسیب پذیری کشور در مقابل فشارهای خارجی تبدیل گشته است.
جنگ ۴۰ روزه ضرورت تکمیل کریدورهای راهبردی ایران را آشکار کرد
برخورداری از موقعیت جغرافیایی مناسب به تنهایی برای تبدیل شدن به یک بازیگر تاثیر گذار در تجارت بین المللی کافی نیست. آن چه این مزیت را به قدرت اقتصادی و ژئوپلیتیکی تبدیل میکند، وجود زیرساخت های کارآمد، مسیرهای امن، سریع و مقرون بصرفه و امکان جابه جایی مستمر کالا میان مبدأ و مقصد است ایران به سبب برخورداری از موقعیت جغرافیایی منحصربه فرد و قرار گرفتن در محل اتصال کریدورهای مهم منطقه ای و بین المللی، ظرفیت قابل توجهی برای ایفای نقش محوری در ترانزیت کالا میان کشورهای مختلف دارد. دسترسی به آب های آزاد بوسیله سواحل جنوبی، هم جواری با کشورهای مختلف و قرار گرفتن در راه ارتباطی شرق به غرب و شمال به جنوب، مزیت هایی هستند که در صورت تکمیل زیرساخت های حمل و نقل، می توانند جایگاه ایران را در زنجیره تجارت منطقه ای و جهانی ارتقا دهند.
با این حال، برخورداری از موقعیت جغرافیایی مناسب به تنهایی برای تبدیل شدن به یک بازیگر تاثیر گذار در تجارت بین المللی کافی نیست. آن چه این مزیت را به قدرت اقتصادی و ژئوپلیتیکی تبدیل میکند، وجود زیرساخت های کارآمد، مسیرهای امن، سریع و مقرون بصرفه و امکان جابه جایی مستمر کالا میان مبدأ و مقصد است. از همین رو، ساخت، تکمیل و بهره برداری از پروژه های نیمه تمام و راهبردی حمل و نقل، خصوصاً طرح های ریلی و کریدوری، باید در زمره اولویت های اصلی کشور قرار گیرد.
نکته مهم دراین خصوص آنست که توسعه کریدورهای ترانزیتی ایران نباید فقط با هدف افزایش درآمدهای داخلی دنبال شود، بلکه باید به شکلی برنامه ریزی شود که کشورهای همسایه و سایر شرکای تجاری هم منافع اقتصادی مشخصی از استفاده از این مسیرها به دست آورند. هنگامی که یک کشور بتواند قسمتی از تجارت خارجی خودرا از مسیر ایران با هزینه کمتر، سرعت بیشتر و امنیت بالاتر انجام دهد، منافع اقتصادی مشترکی میان طرفین شکل می گیرد؛ منافعی که حفظ و تداوم آنها می تواند به عاملی بازدارنده در مقابل تلاشهای سیاسی برای محدود کردن جایگاه ترانزیتی ایران تبدیل گردد.
کریدورهای ترانزیتی؛ سپر اقتصادی ایران در مقابل فشارهای خارجی
در واقع، هرچه تعداد کشورهای وابسته به مسیرهای ترانزیتی ایران و حجم مبادلات تجاری عبوری از این مسیرها افزایش یابد، هزینه اقتصادی کنار گذاشتن ایران از شبکه تجارت منطقه ای هم بیشتر خواهد شد. کشورها به طور معمول علاقه ای به چشم پوشی از مسیرهایی ندارند که برای آنها مزیت اقتصادی، کاهش هزینه های حمل و نقل و افزایش سودآوری به همراه دارد. بنابراین، ایجاد منافع اقتصادی مشترک بوسیله توسعه زیرساخت های ترانزیتی، می تواند علاوه بر تقویت جایگاه اقتصادی ایران، به افزایش اهمیت و ضرورت حفظ این مسیرها در معادلات منطقه ای و بین المللی منجر شود.
در چنین شرایطی، پروژه راه آهن چابهار - زاهدان یکی از مهم ترین طرح هایی است که تکمیل و بهره برداری از آن می تواند قسمتی از ظرفیت مغفول مانده جغرافیایی ایران را به یک مزیت عملیاتی در تجارت خارجی تبدیل کند. اهمیت این پروژه تنها به اتصال دو شهر یا توسعه شبکه ریلی داخلی محدود نمی گردد، بلکه این مسیر می تواند زمینه اتصال بندر راهبردی چابهار به شبکه سراسری راه آهن کشور و فراهم شدن دسترسی ریلی کشورهای منطقه به آب های آزاد را فراهم آورد.
بندر چابهار به سبب قرار گرفتن در خارج از محدوده تنگه هرمز و برخورداری از دسترسی مستقیم به آب های آزاد، از موقعیت ویژه ای در تجارت دریایی و ترانزیت منطقه ای برخوردارست. اتصال ریلی این بندر به زاهدان و در ادامه شبکه ریلی کشور، می تواند ظرفیت جابه جایی کالا از مسیر ایران را افزایش دهد و امکان ارتباط مؤثرتر کشورهای محصور در خشکی، خصوصاً کشورهای آسیای مرکزی و همسایگان شرقی را با آب های آزاد فراهم آورد. این مورد در معادلات جدید اقتصادی اهمیت مضاعفی دارد؛ چونکه دسترسی به مسیرهای متنوع و قابل اتکای حمل و نقل، یکی از مؤلفه های اصلی رقابت پذیری اقتصادی کشورها به حساب می آید.
ریل گذاری به اتمام رسید، اما راه آهن چابهار - زاهدان کی افتتاح می شود؟
هرچه تعداد کشورهای وابسته به مسیرهای ترانزیتی ایران و حجم مبادلات تجاری عبوری از این مسیرها افزایش یابد، هزینه اقتصادی کنار گذاشتن ایران از شبکه تجارت منطقه ای هم بیشتر خواهد شد.
در معادلات جدید اقتصاد جهانی، رقابت کشورها دیگر تنها به میزان تولید کالا، تأمین منابع اولیه یا ظرفیتهای صنعتی محدود نیست، بلکه دسترسی به کریدورهای امن، سریع و کم هزینه حمل و نقل هم به یکی از مؤلفه های اصلی قدرت اقتصادی تبدیل گشته است. کشوری که بتواند مسیرهای مطمئن و متنوعی برای انتقال کالا فراهم آورد، علاوه بر افزایش درآمدهای ترانزیتی، امکان کاهش وابستگی به مسیرهای پرریسک و محدود را هم خواهد داشت. بر همین اساس، توسعه شبکه ریلی و اتصال بنادر به مسیرهای ترانزیتی بین المللی، فرصتی راهبردی برای افزایش سهم ایران از تجارت منطقه ای و جهانی بشمار می رود.
با وجود این اهمیت، راه آهن چابهار - زاهدان طی سالهای گذشته با تغییرات مکرر در زمان بندی تکمیل و بهره برداری مواجه بوده است؛ موضوعی که ضرورت تعیین تکلیف غائی این پروژه را بیشتر از گذشته برجسته می کند. هرچند فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، از تکمیل ریل گذاری این مسیر آگاهی داده است، اما پایان عملیات ریل گذاری به مفهوم بهره برداری کامل از یک خط ریلی نیست و تحقق اهداف اقتصادی و ترانزیتی آن، مستلزم تکمیل سایر زیرساخت ها و آغاز فعالیت عملیاتی مسیر است.
در همین زمینه، هوشنگ بازوند، مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل و نقل کشور، در اواسط سال ۱۴۰۴ از تکمیل راه آهن چابهار - زاهدان تا پایان همان سال آگاهی داده بود. همچنین، برپایه وعده های اعلام شده از طرف مسئولان، قرار بود این پروژه در بهار سال ۱۴۰۵ به بهره برداری رسمی برسد؛ با این وجود، این زمان بندی محقق نشد و تکمیل و افتتاح پروژه به ماه های بعد موکول شد.
فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، هم در هفتم مردادماه سال جاری، در نشست تبادل نظر با اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در رابطه با آخرین وضعیت اجرای راه آهن چابهار - زاهدان اظهار نمود: تکمیل این مسیر از اولین ماموریت های محوله از طرف رئیس دولت بوده و با وجود محدودیت منابع، عملیات اجرایی آن با جدیت دنبال شده است.
وی ضمن اشاره به روند اجرای پروژه بیان نمود: امیدواریم اتصال ریلی چابهار - زاهدان در ماه های مهر یا آبان به بهره برداری برسد.
با این حال، وزیر راه و شهرسازی در ۲۵ مردادماه سال جاری و در دیدار با عظیم ابراهیم، وزیر حمل و نقل، و دلیر جمعه، وزیر انرژی و ذخایر آب تاجیکستان، بار دیگر در رابطه با زمان بهره برداری از این پروژه اظهارنظر کرد و از افتتاح اتصال ریلی چابهار به زاهدان تا سه ماه آینده آگاهی داد. در معادلات جدید اقتصاد جهانی، رقابت کشورها دیگر تنها به میزان تولید کالا، تأمین منابع اولیه یا ظرفیتهای صنعتی محدود نیست، بلکه دسترسی به کریدورهای امن، سریع و کم هزینه حمل و نقل هم به یکی از مؤلفه های اصلی قدرت اقتصادی تبدیل گشته است
بررسی این دو اظهارنظر وزیر راه و شهرسازی در هفتم و ۲۵ مردادماه نشان میدهد که در آن مقطع، بازه زمانی مشخصی برای افتتاح راه آهن چابهار - زاهدان اعلام شده بود. وزیر راه در اظهارنظر نخست، بهره برداری از این پروژه را به مهر یا آبان ماه موکول کرد و در اظهارنظر دوم هم از افتتاح آن تا سه ماه آینده خبر داد؛ بازه زمانی ای که با محاسبه تاریخ دومین اظهارنظر، به ۲۵ آبان ماه سالجاری می رسید.
دو ماه دیگر؛ وعده تازه وزیر برای افتتاح راه آهن چابهار - زاهدان
با این وجود، در شرایطی که تنها دو روز تا حداکثر زمان اعلام شده از طرف وزیر راه و شهرسازی باقیمانده بود، فرزانه صادق روز سه شنبه ۱۹ آبان ماه ۱۴۰۵، در نوزدهمین همایش بین المللی حمل و نقل ریلی، بار دیگر زمان جدیدی برای افتتاح این پروژه اعلام نمود و از بهره برداری راه آهن چابهار - زاهدان تا دو ماه آینده آگاهی داد.
این اظهارنظر به مفهوم تغییر مجدد زمان بندی افتتاح یکی از مهم ترین پروژه های ریلی و ترانزیتی کشور است؛ پروژه ای که قبل از این هم چندین بار برای تکمیل و بهره برداری آن موعدهای زمانی مختلفی اعلام شده بود. براستی، مساله اصلی دیگر فقط اعلام پایان ریل گذاری یا تعیین تاریخ جدید برای افتتاح نیست، بلکه باید مشخص شود چه زمانی این مسیر بطور کامل آماده استفاده خواهد شد و چه زمانی امکان جابه جایی مستمر بار و استفاده حقیقی از ظرفیتهای ترانزیتی آن فراهم می شود.
البته وزیر راه و شهرسازی در همین همایش به تأمین و تزریق ۴۰ میلیارد تومان طی دو سال گذشته برای تکمیل این پروژه ریلی اشاره کرد؛ موضوعی که باتوجه به این که یک سال و اندی از این دوره دوساله در وضعیت جنگی سپری شده است، از تداوم پیگیری ها و کوشش برای تأمین منابع مورد نیاز این طرح حکایت دارد. با این وجود، اهمیت تأمین منابع مالی زمانی به نتیجه ملموس تبدیل می شود که آثار آن در تکمیل زیرساخت ها، رفع موانع اجرایی و آغاز بهره برداری از پروژه نمایان شود.
واقعیت آنست که راه آهن چابهار - زاهدان در وضعیت فعلی کشور، فراتر از یک پروژه عمرانی معمولی است. این مسیر می تواند قسمتی از ظرفیتهای راهبردی ایران برای مواجهه با محدودیت های احتمالی در مسیرهای تجارت خارجی را فعال کند و با فراهم کردن امکان دسترسی ریلی به بندر چابهار، گزینه های بیشتری در اختیار ایران و کشورهای منطقه برای انتقال کالا قرار دهد. از این منظر، هرگونه تأخیر در بهره برداری از این خط ریلی، فقط به مفهوم عقب افتادن افتتاح یک پروژه زیرساختی نیست، بلکه می تواند زمان بهره مندی کشور از ظرفیتهای اقتصادی، تجاری و ژئوپلیتیکی آنرا هم به تعویق بیندازد.
از سوی دیگر، تکرار وعده های زمانی و تغییر مداوم موعد افتتاح، در صورت تداوم، می تواند اعتماد عمومی به برنامه ریزی و اجرای پروژه های بزرگ زیرساختی را تحت تاثیر قرار دهد. طبیعی است که در پروژه ای با این سطح از اهمیت و باتوجه به وعده های مختلف مسئولان، انتظار افکار عمومی این باشد که اعلام زمان بندی جدید مبنی بر ارزیابی دقیق میزان پیشرفت، تأمین منابع و وضعیت حقیقی زیرساخت ها صورت گیرد؛ نه این که هر بار با نزدیک شدن به موعد اعلام شده، تاریخ دیگری برای بهره برداری تعیین شود.
چابهار - زاهدان؛ شاه کلید ترانزیت ایران همچنان پشت وعده ها برای افتتاح
اکنون بیشتر از هر زمان دیگری ضروریست که وعده های اعلام شده در رابطه با این پروژه به نتیجه عملیاتی تبدیل شود؛ چونکه معیار اصلی موفقیت چنین طرح راهبردی، نه تعداد وعده های افتتاح و نه فقط پایان ریل گذاریدر نهایت، تجربه محدودیت های دریایی و تحولات امنیتی اخیر باید به عنوان هشداری جدی برای بازبینی در اولویت های توسعه زیرساختی کشور مورد توجه قرار گیرد. ایران برای کاهش آسیب پذیری در مقابل فشارهای خارجی، به شبکه ای متنوع، به هم پیوسته و کارآمد از مسیرهای حمل و نقل نیاز دارد؛ شبکه ای که در آن بنادر، خطوط ریلی، جاده ها و کریدورهای بین المللی مکمل یکدیگر باشند و امکان تداوم تجارت در وضعیت مختلف را فراهم آورند.
راه آهن چابهار - زاهدان یکی از حلقه های مهم تحقق این هدف است؛ حلقه ای که تکمیل و بهره برداری از آن می تواند علاوه بر تقویت ارتباط ایران با کشورهای همسایه، دسترسی کشورهای منطقه به آب های آزاد را آسان کند و منافع اقتصادی مشترکی برای طرف های استفاده کننده از این مسیر به همراه داشته باشد.
از این رو، حالا بیشتر از هر زمان دیگری ضروریست که وعده های اعلام شده در رابطه با این پروژه به نتیجه عملیاتی تبدیل شود؛ چونکه معیار اصلی موفقیت چنین طرح راهبردی، نه تعداد وعده های افتتاح و نه فقط پایان ریل گذاری، بلکه آغاز بهره برداری حقیقی، جابه جایی مستمر کالا و تثبیت جایگاه ایران در شبکه تجارت و ترانزیت منطقه ای است.
منبع: farazborj.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب